Gabonak badoaz piskanaka baina nik hemen jarraitzen dut egun hauetako gauzatxoetatik idazteko aitzakiak bilatzen. Oraingoan Euskal Herrian ezagunenetakoa den gabon kanta bat dut buruan: Hator, hator mutil etxera.
Egun hauetan maiz azaldu dira gure etxean Pirritx eta Porrotx eta beraien tropa guztia. Inoiz ez naiz gai izango seme-alabak dibertitzen eta beraien aitatxori arnas piska bat hartzeko ematen duten laguntza eskertzeko. Oraingoan gainera Irrien Kluba sortu dute eta bertako web orrialdean ziento bat bideo daude etxeko txikien pozerako. Aurrekoan hor saltseatzen ibili ginen nire xomorritoak eta ni, eta ahoa bete hortz gelditu nintzen lehenbiziko bideoa hasi bezain pronto. Bideoan Hator, hator kanta abesten agertzen dira gure pailazoak, baina aldaketa txiki bat egin diote kantaren hitzei. Horrela, kanta herrikoiaren “Hator, hator mutil etxera…” “Hator, neska mutil etxera…”-gatik aldatu dute.
Ez noa nire iritzia emateko mila buelta ematera buruari. Ez zait ongi iruditzen. Pentsatzen dut berdintasunagatik egingo dutela, neskak ez baztertuta sentitzeko edo antzerako arrazoi batengatik. Badakizue: hizkuntza sexista aldatu beharrean gaude gizon eta emakume arteko berdintasunean pausoak emateko. Baino, ez al dago gure gizartean nahiko diskriminaziorik horrelako xixtrinkerietan hasteko? Beharrezkoa al da kanta herrikoi baten hitzak aldatzea? Emakumerik ba ote zegoen kanta honekin baztertua sentitzen zenik? Agian bai, nork daki. Niri ordea ez zait ongi iruditzen, eta piska bat arriskutsua ere iruditzen zait, kanta herrikoien hitza aldatzetik erraz pasa bait daiteke historiako gertakariak aldatzen hastera norberari komeni zaion itsurara. Gainera ez dut inoiz ulertuko zergatik ikusten duten horrelako txikikeria batean diskriminazio arrazoi bat. Horrelako begi zorrotzekin euskal kantak irakurtzen hasiz gero jai dugu. Zer egingo dugu “Agur Jaunak” kanta iha sakratuarekin? Laboaren “Haika mutil” ere aldatu behar ote digute? “Itziarren semea”? Neri behintzat astakeria bat iruditzen zait. Eta astakeria haundiago izango litzateke Bilintxen bertsoak aldatzen hastea, edo Lauaxeta edo Lizardiren poemak…
Iruditzen zaidana askotan hitzak modu literalean irakurtzen dituztela da (Urrungo herri batzutan badaude hitzak modu literalean irakurtzen dituztenak, eta haiei taliban edo fundamentalista deitzen diegu…), eta noski libre dira irakurketa literalak egiteko, niri atsegin ez arren. Baina zera iradoki nahi nuke: ez ezazue kantaren zati bat bakarrik irakurri literalki, zergatik ez dugu kanta osoarekin berdina egiten? Horrela izan daiteke bertsio berria:
Hator neska mutil etxera
Txerriki azpizuna hostorez bildua eta sagar saltsarekin jatera.
“Gaztaina ximelak” kendu egin dut, bai. Ez dut uste gaur egun jende asko joango denik etxera gaztainak jatera, eta euskaldunon dieta osasuntsuaren izenean beharrezkoa dugu gure seme alabengan dietarekiko sentsibilizazio bat bultzatzea. Baina ez nago ziur ondo egin dudanez…Ez ote zaizkit Euskal Herriko Gaztaina Ekoizle eta Saltzaileak (EHGES) taldekoak aserretuko beraien sektorea krisian dagoelako, eta kanta horretatik kentzeak kalte izugarria egingo dielako? Ba ote dago horrelako talderik?
Eta bai, berriro gertatu zait. Hasi naiz buruari buelta eta buelta ematen eta zalantzak atera zaizkit beste euskal kanta ezagun batzu berrikusten hasterakoan. Adibidez:
“Zain dago ama,
zain aita.
Zain andre ta lagunak”
Azter ditzagun hitz hauek: hasera batean ez dago diskriminazio arrastorik, baina hobe begiratu eta zer edo zer aterako da. Noren zain daude aita, ama, andre eta lagunak? Emakume baten zain edo gizaseme baten zain? Andre dionez erraz pentsa dezakegu gure protagonista gizonezkoa dela, baina horrek gure ezkontzarekiko aurreiritzia azaleratzeko besterik ez du balio. Gaur egungo legediarekin, zorionez, bi emakume ezkontzea posible bait da. Arrazoitze hau jarraituz aurki dezakegu sexu diskriminazioaren arrastoa kanta honetan: ez dakigu protagonista emakumea edo gizona den, baina garbi dago ez dela gizonezko homosexuala, senarrik ez bait du zain. Beraz Euskal Herriko homosexual kolektiboak izango luke arrazoirik kantako hitzak aldatzeko.
Askotan zera iruditzen zait, hizkuntza sexista baino belarri sexista edo hipersentsiblez inguratuta gaudela. Eta gehienetan hipersentsibilitate hori emakumezkoen alderako izaten da, kontrako adibideak egon arren inork ez bait du ezer askorik esaten. Adibidez: zenbat putaseme ezagutzen dituzue? Asko ezta? Nire koinatuaren aitak dion bezala demostratua dago gizadiaren ehuneko 12 putasemez osatua dagoela. Baina zenbat putaalaba ezagutzen dituzue? Konturatu al zerate Espainian emagalduek semeak eta alabak izaten dituztela baina Euskal Herrian semeak besterik ez? Hau ote da espainiarren eta euskaldunon arteko bereizgarri berri bat RH negatiboarekin batera? Gainera hobeto hitzegiteko, nire lagun Gabirik esaten zuen bezala, semeputa esan beharko genuke, bere amak ez bait du errurik.
Ez nazazue oso serioski har, humore pixka bat jarri nahi diot gaiari. Besterik ez. Serio jarri ezgero gustura esango nieke gauzatxo bat Irrien Klubekoei:
Pirritx, Porrotx eta Marimotots: oso ongi iruditzen zait gai hoiekin sentsibilizatuak egotea, eta iradokizun txiki bat egin nahi nizueke. Zuen antzezlanetako antagonistak beti izaten dira berekoiak, handinahiak, diruzaleak, espekulatzaileak…eta beti gizonezkoak. Hor dituzue Nikasio jauna eta On Eurolio adibidez. Agian diskriminazio positiboa izango da, baina tarteka-tarteka ez legoke batere gaizki emakumezko espekulatzaileak, emakume handinahiak, emakume berekoiak zuen lanetan sartzea, emakumeek ere eskubide guztia bait dute gizonezkoak adina putaalaba izateko.
Bide batez zorionik beroenak Pirritx, Pupu eta Loreri.
URTE BERRI ON DENOI!!!!
